

D4360

འཕྲལ་དུ་མཁན་པོ་དག་ལས་ཐོས་པ་དང་། མདོ་སྡེ་ནས་འབྱུང་བ་དང་ཡང་སྦྱར་ཏེ་བཤད་པ་བརྡ་ཕྲད་སླ་བར་བརྗེད་བྱང་དུ་བྱས་པ་རྫོགས་སོ།།[་]@། །ལྟ་བའི་ཁྱད་པར་བཞུགས། @##། །ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལྟ་བའི་བྱེ་བྲག་དང་། ཐེག་པ་གསུམ་དང སྐུ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་མཁན་པོ་དག་ལས་ཐོས་པ་དང་།གསུང་རབ་མདོ་སྡེ་དང་། བསྟན་བཅོས་ལས་བྱུང་བའི་དོན་མདོ་ཙམ་ཞིག་བརྗེད་བྱང་དུ་བྱས་པ། ཨཱ་ཙཨཱརྱ་ནཱ་གཱ་རྫུ་ནས་དབུ་མའི་ཀཱ་རི་ཀཱ་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ཤེས་རབ་སྒྲོན་མ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དབུ་མའི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་མཛད་པ་དང་། བར་གྱི་ མཁན་པོ་ཤཱནྟ་རཀྵི་ཏ་ཞེས་བྱ་བས་ཨཱ་ཙཨཱརྱ་ཨ་སཾ་གས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་བཤད་པའི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་མཛད་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ།ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དེའི་ལུགས་དང་མཐུན་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་བསྒྲུབས་ལ། དོན་དམ་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པར་བཤད་པའི་དབུ་ མའི་བསྟན་བཅོས་དབུ་མའི་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་མཛད་དེ།དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ལུགས་ཅུང་ཟད་མི་མཐུན་པ་གཉིས་བྱུང་བས། ཨཱ་ཙཨཱརྱ་བྷ་བྱས་མཛད་པ་ལ་ནི་མདོ་སྡེ་བའི་དབུ་མ་ཞེས་བཏགས། ཨཱ་ཙཱཪྱ་ཤཱནྟ་རཀྵི་ཏས་མཛད་པ་ལ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་ཞེས་བཏགས་སོ། །ཱ་ཙཱཪྱ་ན+འ་གཱ་རྫུ་ན་ དང་།ཨཱརྱ་དེ་ཝས་མཛད་པ་ནི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ། གལ་ཏེ་གཟུགས་ལ་སོགས་ལ་རི་བོང་གི་རྭ་བཞིན་དུ་མེད་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དེ་ལྟར་སྣང་བ་ཡིན་ན་ནི་འདི་དག་ཐོག་མ་མེད་པ་ཉིད་ནས་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས། གཟུགས་སུ་འཁྲུལ་ པའི་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར།དེའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལྟར་སྣང་ཞེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །ཡང་གཅིག་ཏུ་ན་གཞི་མེད་པར་སེམས་ཉིད་དེ་ལྟར་སྣང་ན་རི་བོང་གི་རྭ་དང་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡང་སྣང་བར་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ། །ཅི་སྟེ་ཡུལ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་སུ་དངོས་པོ་རགས་པ་ རྡུལ་དུ་བཤིག་ལ།རྡུལ་ཡང་ཕྱོགས་ཆ་ཡོད་དེ་མི་འགྲུབ་པས་སེམས་ཙམ་མོ་ཞེས་བྱ་ན་ནི། འོ་ན་ལྟ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ཡང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་བཤད་པས་ཡུལ་ཡོད་དོ། །སྤྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡིན་པས། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བ་ཙམ་དུ་སྐྱེ་བ་ཡོད་ ལ།དོན་དམ་པར་ནི་བདག་དང་གཞན་དང་གཉི་ག་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་ཀྱང་སྐྱེར་མི་རུང་སྟེ། རང་བཞིན་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་པས། དབུ་མ་པ་གཉི་ག་ཡང་དེ་ལ་བརྟེན་ཏོ། །དེ་ལ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དབུ་མའི་ལུགས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་སྨྲ་བ་དང་མཐུན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཡུལ་ཤེས་པ་ཡང་ཡུལ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རང་རིག་པས་ཤེས་པར་རུང་གི་ཡུལ་གཞན་ཡིན་པར་འདོད་ན་ནི་ཤེས་པ་དང་འབྲེལ་པ་མེད་པས་རིག་པར་མི་རུང་ངོ་། །ཕྱི་རོལ་གྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བར་སྣང་བ་ཡང་དཔེར ན་རྨི་ལམ་ན་མཐོང་བ་རྣམས་ཡུལ་མེད་ཀྱི་སེམས་ཉིད་མཐོང་བ་དང་འདྲ་སྟེ།ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས། ཕྱི་རོལ་གཟུགས་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །བདག་གི་སེམས་ནི་ཕྱི་རོལ་སྣང་། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དོན་དམ་པར་ནི་སེམས་དེ་ཡང་གཅིག་དང་དུ་མའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་ གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་བཤིག་ན་ཡོད་པར་མི་འགྲུབ་སྟེ།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཡུལ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན། ཡང་ན་ནི་ཡུལ་ཐ་དད་པ་རྣམ་པ་མང་པོ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱང་དུ་མར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ནི་སེམས་བཞིན་དུ་ཡུལ་ཡང་སྣ་ཚོགས་སུ་མི་འགྱུར་རོ།

即刻从堪布处所闻，并与经典相结合而解说的易懂助记词已完毕。


见解差别
外境实在论者等见解差别，以及三乘、三身等从堪布处所闻，并从经典和论典中所出现的义理略作记录。阿阇黎龙树造中观颂的注释《般若灯论》和《中观心论》，以及中期堪布寂护依据阿阇黎无著所说唯识论典《瑜伽师地论》，世俗谛中随顺其宗而成立唯识，胜义谛中说识亦无自性的中观论典《中观庄严论》。由此中观论典产生了两种略有不同的体系：阿阇黎清辨所造称为经部行中观，阿阇黎寂护所造称为瑜伽行中观。
阿阇黎龙树和圣天所造则如《般若波罗蜜多》等所说，若色等如兔角般不存在，而唯是识如是显现，则此等从无始以来本不存在，因无显现为色的基础，故说识如是显现亦不应理。或者若无基础而心如是显现，则兔角和石女儿等亦应显现。若以无境为因而将粗大事物分析为微尘，微尘亦有方分而不成立，故为唯识的说法，则识的刹那亦由共相之相而有境。
总之，诸法是缘起性，世俗谛中如幻般有生，胜义谛中不从自生、他生、共生及无因生，故无自性，两派中观皆依此而立。其中瑜伽行中观宗世俗谛中随顺唯识宗，识知境亦因境即是识的自性，由有关联故可由自证知，若许为他境则无关联故不可知。外在缘起显现亦如梦中所见无境唯心所见，如《楞伽经》云：'外境色非有，自心现外境。'胜义谛中若以离一多自性因破析彼心亦不成立。
何以故？若境即是识的自性，则或如境差别众多相，心亦成多，或如心，境亦不成种种。

།དེ་ལྟ་བས་ན་སེམས་ ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས།ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དབུ་མའི་ཚུལ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་དེ་ཡང་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། འཕགས་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལེའུ་ལས་ཀྱང་། ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཁམས་གསུམ་ནི་སེམས་ཙམ་སྟེ། དུས་གསུམ་ཡང་ སེམས་ཙམ་དུ་རྟོགས་ཤིང་།སེམས་དེ་ཡང་མཐའ་དང་དབུས་མེད་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས་ཀྱང་། སེམས་ཙམ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་སུ། །ཕྱི་རོལ་དོན་ལ་མི་བརྟག་གོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་གནས་ནས་སུ། །སེམས་ཙམ་ལས་ཀྱང་བཟླ་བར་ བྱ།།སེམས་ཙམ་ལས་ནི་བཟླས་ནས་སུ། །སྣང་བ་མེད་ལས་བཟླ་བར་བྱ། །སྣང་མེད་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ། །དེ་ཡིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མཐོང་། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དབུ་མའི་ཚུལ་འདི་དོན་མེད་པའི་ཉེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་སྐྱེ་བ་མི་འཐད་ པ་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མི་སྲིད་དེ།སྐྱེ་བ་བརྗོད་པ་ནི་ཐ་དད་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་སྨྲས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་མེད་ཀྱི། སེམས་ཉིད་དོན་དུ་སྣང་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཡུལ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། ཡུལ་ཡང་ཤེས་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་ རོ།།ཡང་ན་ནི་ཤེས་པ་ཉིད་གཟུགས་ཡིན་པས་སེམས་ཀྱང་ཤེས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ནི་ཡུལ་རྣམ་པ་མང་པོ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱང་སྣ་ཚོགས་དུ་མར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ནི་སེམས་བཞིན་དུ་ཡུལ་ཡང་སྣ་ཚོགས་སུ་མི་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ནི་སེམས་ཀྱང་གཟུགས་ཅན་དུ་ འགྱུར་རོ།།ཡང་ན་ནི་གཟུགས་ཀྱང་སེམས་བཞིན་དུ་བལྟར་མི་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་ཡུལ་མེད་ཀྱི། སེམས་ཉིད་ཡུལ་དུ་སྣང་ན་ནི་གཟུགས་དང་ཁ་དོག་གི་རྣམ་པ་ཇི་ལྟ་བུ་བསམས་པ་དང་། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ཡུལ་ཉིད་དུ་འབྱུང་ཞིང་སྣང་བའི་རིགས་སོ། ། ཡང་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་གཟུགས་རྡུལ་དུ་བཤིག་སྟེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱང་ཆ་ཤས་ཀྱིས་བཤིག་ན་མེད་པ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་སེམས་ཉིད་ཡུལ་དུ་སྣང་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་གཟུགས་སུ་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་སྨིན་པས། དེ་ལྟར་སྣང་ངོ་ཞེས་བྱར་ཡང ཡུལ་ཡང་མེད་ན་དེ་ལྟར་རྟོག་པ་མི་འབྱུང་བས།དེའི་བག་ཆགས་ཀྱང་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འཕགས་པ་ས་བཅུ་པ་ལས། ཁམས་གསུམ་པ་སེམས་ཙམ་མོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་ཟ་བ་པོ་དགག་པ་སྟེ། མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལྟར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་རྣམ་པ་བཅུར་ རབ་ཏུ་རྟོགས་ཤིང་བདག་མེད་པ་དང་།སྲོག་མེད་པ་དང་། གང་ཟག་མེད་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་དང་། ཚོར་བ་པོ་མེད་པར་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཚེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པ་ལང་ཀར་ གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས།ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་ཀྱི་སེམས་དེ་ལྟར་སྣང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡང་དངོས་པོ་དོན་དམ་པར་ཡོད་པར་འདོད་པ་དགག་པ་དང་། སེམས་ཙམ་དུ་བཤད་པས་འདུལ་བ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དོན་རང་བཞིན་གྱིས་དངོས་པོར་གྲུབ་ པ་མེད་པ་ལ་ལོག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་དངོས་པོར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཆད་དོ།

因此，依止唯识，应知无外境。依此中观之理，应了知彼心亦无我。如《圣出世间品》中亦云：'善男子，三界唯心，三世亦了知为唯心，并了知彼心无边无中。'
《楞伽经》中亦云：'依止于唯心，不观外境义，安住真如已，应超越唯心。既超越唯心，应超越无相，安住无相者，瑜伽师见大乘。'
因此，此中观之理不会成为无义之过失。如是，由于事物生起不合理，故生起不可能，所说生起仅是假立差别而已。
若说唯识无外境，而心自现为境，此亦不应理。何以故？境即是识之自性，则境亦应成能知。或者识即是色，则心亦应成无知。或者如境有多种差别，则心亦应成多种差别。或者如心，境亦应无差别。或者心亦应成有色。或者色亦应如心不显现可见。
若说无境而心自现为境，则应随所思维色与形状之相，如何所欲，一切皆应如是生起显现为境。又复，若将色分析为微尘，微尘复以部分分析则无所有，如是心亦应成无，故说心自现为境不应理。
若说无始以来成熟色之分别习气，故如是显现，然若无境则不生如是分别，故其习气亦应不存在。
《圣十地经》说'三界唯心'是为遮遣作者与受者，如彼经中说：'如是于缘起以十种方式通达无我、无命者、无补特伽罗、自性空、无自性作者与受者时，即生空性解脱门。'
《圣楞伽经》等说无外境而心如是显现，是为遮遣诸法胜义有之执著，并为利益以唯心说而调伏者，是依缘起义无自性实有，而以邪分别执著为实有而说如是言教。

།ཨཱརྱ་ཙཨཱརྱ་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལས་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་དབུ་མ་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་མཛད་པ་ལས་ནི་དབུ་མ་འདི་གཉིས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཅུང་ཟད་མི་མཐུན་ཡང་། དོན་དམ་པར་ཕྱི་ནང་གི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་འདོད་དུ་འདྲ་བས་ན་འགལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་གསུམ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ། །ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞོན་པ་དང་འདྲ་སྟེ། དེས་ཐེག་ཅིང་སོ་སོའི་གནས སུ་སོན་པར་བྱེད་པས་ཐེག་པའོ།།ཟམ་པ་དང་གྲུ་དང་གཟིངས་དང་འདྲ་སྟེ། དེས་བཏེག་ཅིང་བརྟེན་ནས་འཁོར་བའི་ཆུ་བོའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ན་ཡང་ཐེག་པའོ། །དེ་ལ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ནི་བདེན་པ་བཞིའི་སྒོ་ནས་འཇུག་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་འབྲས་བུ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པས།བལྟ་སླ་བའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་སྡུག་བསྔལ་ཀྱི་བདེན་པ་རྟོགས་སོ། །དེ་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་བརྟགས་ན་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལས་བྱུང་བར་རིགས་ཏེ། ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་རྟོགས་སོ། །དེ་ནས་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ ཏེ།ཕུང་པོ་ལྔ་དང་བྲལ་བ་ནི་བདེན་པ་ཡིན་པར་རིག་སྟེ། འགོག་པའི་བདེན་པ་རྟོགས་སོ། །དེ་ནས་འགོག་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཐབས་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡིན་པར་རིག་སྟེ། ལམ་གྱི་བདེན་པ་རྟོགས་སོ། །དེ་ལྟར་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། བྱེད་པ་པོ་དང་ཟ་བ་པོ་བདག་མེད་པར་མཐོང་བས། གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་སོ། །འཁོར་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟད་པ་ཡིན་ཞིང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བ་དང་བདེ་བར་རིག་ལ། དེ་གཉིས་ལས་གཅིག་སྤང་ཞིང གཅིག་ཐོབ་པར་བྱ་བར་རུང་བར་རྟོགས་པས།སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཁོང་དངངས་ཤིང་མི་བཟོད་དེ། འཁོར་བས་སྐྱོ་ཞིང་ཡིད་བྱུང་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་སྤྱོད་པ་ཡང་སེམས་ཅན་མང་པོའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་མ་ཡིན་གྱི། བདག་གཅིག་པུའི་དོན་དུ་སྤྱོད་ཅིང་། བདག་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་བསྒྲུབ་པ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཐོབ་པའི་དུས་ན་ཡང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་མ་ལྟོས་པར་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདེན་པ་བཞིའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པར་མི་ནུས་ཏེ། དབང་པོ་རྟུལ་བས་ཐེག་པ་དམན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་བཤེས གཉེན་ལས་ཉན་ཅིང་གཞན་ལ་ཡང་སྒྲོགས་ཏེ་ཐོས་པར་བྱ་བས་ན་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱའོ།།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་སྟེ། འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་རྒ་ཤི་མཐོང་ནས་ཅི་ལས་བྱུང་ཞེས་བརྟགས་ན། དེའི་རྒྱུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ པར་རིག་ལ།དེ་བཞིན་དུ་བརྩད་ན་གོང་ནས་གོང་དུ་མ་རིག་པ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཚུལ་དུ་རྟོགས་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། བདག་གམ་བདག་གི་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པས་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་མཐོང་ཞིང་། སྔ་ཕྱི་ཆ་ཤས་ཀྱིས་བཤིག་ན་ཡོད་པར་མི་ འགྲུབ་སྟེ།མཐུན་པར་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་བས། ཡུལ་མེད་ལ་སེམས་ཡོད་པར་མི་རུང་སྟེ། དེ་གཉིས་ནི་གྱི་ན་ཐ་སྙད་བཏགས་པར་ཟད་ཀྱི། དངོས་སུ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཕྱིའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་། ནང་གི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཕྱེ་སྟེ་གསུངས་ པས་སེམས་དང་ཡུལ་གཉི་ག་དོན་དམ་པར་ཡོད་པར་མངོན་ནོ།

圣者月官论师所造的中观论著《中观明》中说道：这两种中观虽然在世俗谛上略有不同，但在胜义谛中都认为内外一切事物无自性，因此并无矛盾。
三乘即声闻乘、独觉乘和大乘。所谓'乘'，犹如乘具，能够载运并使其到达各自的境地，故称为'乘'。又如桥梁、船只、筏等，依靠它能够越过轮回之河到达彼岸，故也称为'乘'。
其中，声闻乘是从四谛入门：有漏果报所取的五蕴是各种痛苦的基础，因易于观察，故首先证悟苦谛。然后观察苦的因，了知是从业和烦恼而生，证悟集谛。之后断除业和烦恼，远离五蕴即是真谛，证悟灭谛。然后了知获得灭谛的方法是正见等圣道，证悟道谛。
如是有漏和无漏仅是因果而已，见到无作者和受者之我，证悟人无我。了知轮回是难忍的痛苦，涅槃是寂静安乐，这两者中应当舍弃其一、获得其一。由于通达这一点，因痛苦而恐惧不堪，厌离轮回而生起出离心，悲心极小，修行布施等善法也不是为了众多众生的利益，而是为了自己一人的利益而行持，为了自己获得涅槃之乐。
即使在获得证悟时，也无法不依靠善知识而自己证悟四谛真如，因根器钝劣故称为下乘。所谓'声闻'，是因从善知识处听闻并向他人宣说使其听闻，故称为'声闻'。
独觉乘是从十二缘起支入门：见到轮回过患之老死后，思维从何而生，了知其因是生。如是追究，直至无明为止，以因果方式了知仅是缘起而已，无有我或我所，故见人无我。前后分析则不成立，相互有过失，境无而有心不应理，这二者仅是假立名言，实际并非如此。世尊也分别宣说了外缘起和内缘起，显示心和境二者胜义中存在。

།མདོ་དག་ལས། ཡུལ་མེད་ཀྱི་སེམས་ཉིད་ཡུལ་དུ་སྣང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ཡུལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དགག་པ་མ་ཡིན་གྱི་དངོས་པོ་མི་རྟག་པ་དང་། རྡུལ་མང་པོ་འདུས་པ་ལ་འཁྲུལ་པའི་རྟོག་པས་བརྟགས་པ་དང་། རིལ་པོར་ འཛིན་པ་བཟློག་པའི་གཉེན་པོར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཆད་དོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་སྨྲ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དེ་ལྟར་སྣང་དུ་ཟད་དེ། འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པ་དང་། བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་བདག་ཏུ་བརྗོད་པ་སྣ་ཚོགས་དང་། ཆོས་སྣ་ཚོགས་ཉེ་བར་འདོགས་པ་འབྱུང་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་དངོས་སུ་ཡོད་པ་ལ་འདོགས་པ་མ་ཡིན་གྱི། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་བདག་ལ་སོགས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཆོས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡོད པར་བལྟས་པས།ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལས་བདག་དང་ཆོས་སུ་སྣང་ངོ་སྙམ་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འབྱུང་བས་ཡུལ་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་གོང་བུར་སྣང་བ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་མོ་འདུས་པ་ཡིན་ལ། གོང་བུར་རྩོམ་པའི་རྡུལ་ཕྲ་མོ་ནི་ཕྱོགས་དྲུག་གི་ཆ་ཡོད་པས། རྡུལ་ཕྲ་མོར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་མེད་པར་མངོན་ཏེ། དཔེར་ན་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་ནམ་མཁའ་ལ་སྐྲ་ཤད་འཛིངས་པ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བཞིན་ནོ། །ས་བཅུ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཁམས་གསུམ་འདི་ནི་སེམས་ཙམ་མོ་ཞེས་འབྱུང་། སྟུག་པོ་བཀོད་པ་ལས་ཀྱང་། སེམས་ནི་རྣམ པ་གཉིས་དངོས་སུ།།གཟུང་དང་འཛིན་པར་སྣང་བ་སྟེ། །བུམ་པ་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པའི། །ཡུལ་ནི་གང་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས། ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས། ཕྱི་ཡི་དངོས་པོ་མེད་པར་ཡང་། །སེམས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་སྣང་། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ འབྱུང་བས།ཕྱིའི་དོན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དེ་ལྟར་སྣང་ངོ་། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། རྒྱུན་གྱི་རྟག་པ་ཡིན་པས་དོན་དམ་པར་ཡང་ཡོད་དེ། གནས་གྱུར་པའི་དུས་ན་ཡང་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་ལས་དབེན་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་མ་ ལོག་པར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་འཆད་དོ།

从经典中说：'无境之心本身显现为境'这句话，并非否定一切形式的境，而是作为对治无常事物、多尘聚合之妄想分别以及执著整体的对治法而说的。
唯识宗主张：色等外境本无，唯是识自身如是显现而已。世间所知及论典中所说的种种我说以及安立种种法，都是识的变现，并非实有而安立，而是由于从无始以来，我等以及色等诸法的分别习气存在于阿赖耶识中。
由见此阿赖耶识，而生起'从阿赖耶识中显现为我与法'的分别，故无境。何以故？显现为整体的事物是微尘的聚合，而组成整体的微尘有六方分，故成为微尘，因此显然无境。譬如眼翳者见虚空中有发丝缠绕等。
《十地经》中亦云：'佛子，此三界唯是心。'《密严经》中亦云：'心有二种相，显现能取所取，瓶子布匹等境，皆悉无所有。'
《楞伽经》中云：'外境虽无有，心现二种相。'等等。由此可知，外境实无，唯是识如是显现。
识是缘起，是相续常，故胜义中亦有。在转依时，离能取所取及业，无二智慧无颠倒圆满成就。

།དབུ་མ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྔོན་གྱི་དབུ་མའི་མཁན་པོ་ཨཱ་ཙཨཱརྱ་ནཱ་གཱ་རྫུ་ན་དང་། ཨཱརྱ་དེ་ཝས་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་མཛད་པར་ཟད་དེ། རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་ཡང་མེད། དེའི་འོག་ཏུ་ཨཱ་ཙཨཱརྱ་ཨ་སཾ་ག་དང་། བ་སུ་བན་དྷུས་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་སྨྲ་བའི་བསྟན་བཅོས་མཛད་དེ།ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་མེད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཡུལ་དུ་སྣང་བར་བསྒྲུབས་ཤིང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་པ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་དོན་དམ་པར་ཡང་ཡོད་པར་བཤད་པ་ལ་ཕྱིས་དབུ་མའི་མཁན་པོ་བྷ་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ཨཱ་ཙཨཱརྱ་ནཱ་གཱ་རྫུ་ནའི་ལུས་ཀྱི་མན་ ངག་ཡོད་པས་དངོས་གྲུབ་བརྙེས་པ་ཞིག་བཞུགས་པས།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་སྨྲ་བ་སུན་ཕྱུང་སྟེ། ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་བ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། དེ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་ མས་ཀྱང་ཡོད་པར་གྲུབ་ལ།ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་ཀྱང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཀྱང་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་དང་། དེ་དག་གི་ཡུལ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། དེ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་ མཆེད་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཤིང་།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རང་དང་མ་རིག་པ་ནི་དགག་ཏུ་རུང་ལ། དེ་འགགས་ན་རྒ་ཤིའི་བར་དུ་འགགས་པར་མཐོང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལུགས་དང་མཐུན་པ་དང་། ལུགས་དང་མི་མཐུན་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་ བའི་ཕྱོགས་རྟོགས་པས།འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྐྱོ་ཞིང་ཡིད་བྱུང་སྟེ་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་མངོན་སུམ་དུ་ཕྱོགས་ནས། བདག་འབའ་ཞིག་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་སྤྱོད་ཅིང་སྙིང་རྗེ་ཆུང་སྟེ། སེམས་ཅན་མང་པོའི་དོན་ མི་བྱེད་པར་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཞེས་བྱའོ།།རང་སངས་རྒྱས་ནི་འཕགས་པ་བྷི་བྷ་ཤ་ན་ལུང་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཟབ་མོ་མཐོང་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མཐའ་དང་དབུས་མེད་པ་རྟོགས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་པོ་ཨཱ་ཙཨཱརྱའི་ཊཱི་ཀ་ལས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ ལ་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་།མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཐོབ་པའི་དུས་ན་ཡང་སློབ་དཔོན་ལ་མི་ལྟོས་པར་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་པར་ནུས་ཏེ། དབང་པོ་རྣོ་བ་ཉན་ཐོས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནི་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཐམས་ ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་རིག་ཅིང་།འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པར་རྟོགས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དངོས་པོ་སྒྱུ་མ་ཙམ་དུ་དམིགས་པས། ཤེས་རབ་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་ཏེ། འཁོར་བ་ཡང་མི་སྤོང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་མི་ལེན་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་།བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བསྒྲུབ་པ་སྟེ། མདོར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུ་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་དང་བཅས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཆེན་པོ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལས། ཆེན་པོ་རྣམ་པ་བདུན་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྟེ། ཆེན་པོ་རྣམ་པ་བདུན་ནི་དམིགས་པ་དང་། བསྒྲུབ་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། ཐབས་དང་། ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་དང་། ལས་ཆེན་པོའོ།

如何理解中观二派的方式呢？早期的中观论师阿阇黎龙树和圣天仅仅著作了中观论典，并未分为两派。
其后，阿阇黎无著和世亲著作了唯识宗论典，论证外境不存在而唯识显现为境，并说明清净无二的识在胜义谛中也是存在的。
后来有一位中观论师名为清辨，他获得了阿阇黎龙树的身传口诀而证得成就。他破斥了唯识宗，
小乘宗主张外境存在，所谓四大外境即是地水火风四大及由此所生的色等，这些由现量所成立。
在五蕴中的色蕴、界处中的有色根及其境界都是四大及所造。世尊也说蕴界处是存在的。
四大等的自性和无明是可以断除的，断除它时可见直至老死都得以断除。通过了知缘起顺逆、杂染清净二分，
厌离轮回苦而趣向清净，为了自己一人获得菩提、涅槃而修习般若等善法，悲心微小，不为众生利益而修行，这就是独觉乘。
关于独觉，《圣毗婆沙授记经》中说：'见甚深缘起，证无边际中际的法界'。最初阿阇黎注释中说'证色蕴法无我'。
获得证悟时也不依赖师长而能自己证悟法性，根器比声闻更为敏锐殊胜。
大乘则了知一切法胜义无自性，通达轮涅无二，世俗中见诸法如幻，具足智慧和大悲，
不舍轮回也不取涅槃，为一切众生利益而修行十度，圆满成就自他二利。
简言之，菩萨十地及佛地果位称为大乘。大乘较声闻独觉乘以七种大而殊胜，即所缘大、修行大、智慧大、精进大、方便大、证得大和事业大。

།དེ་ལ་དམིགས་པ་ཆེན་པོ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་དང་།དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པ་ཆེན་པོ་འབུམ་དང་། འདུས་པ་ཆེན་པོ་འབུམ་ལ་སོགས་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་མཐའ་ཡས་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་བཤད་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའོ། །བསྒྲུབ་པ་ཆེན་པོ་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཐམས་ཅད་ བསྒྲུབ་པའོ།།ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ནི་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པའོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་ནི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་བྱ་དཀའ་བ་རྣམ་པ་མང་པོ་ལ་སྦྱོར་བའོ། །ཐབས་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ནི་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ལ་མི་གནས་ པའོ།།ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་ཆེན་པོ་ནི་སྟོབས་བཅུ་དང་། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པར་འགྲུབ་བོ། །ལས་ཆེན་པོ་ནི་འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ཐམས་ཅད་བསྒྲུབ་ ཅིང་མཛད་པའོ།།ཐེག་པ་གསུམ་དུ་ཡང་གསུངས་ལ་གཅིག་ཅེས་ཀྱང་གསུངས་པ་གང་བདེན། ཅི་ལས་དགོངས་ཤེ་ན། འདུལ་བའི་དབང་གི་ཕྱིར། མོས་པའི་རྐྱེན་ཙམ་དུ་དབང་པོའི་རིམ་པ་དང་སྦྱར་ནས་ཐེག་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། ཐེག་པ་གཉིས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་ སངས་རྒྱས་འཁོར་བས་སྐྱོ་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟོད་པས།དེ་མྱུར་དུ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རིངས་ཐབས་བསྟི་བའི་གནས་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་མ་ཡིན། འབྲས་བུ་ཐོབ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ། ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པར་མཛད་ ཅིང་།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སྤྱོད་དུ་བཅུག་ནས། དེས་བསྒྲུབས་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་སྟེ། ཐ་མར་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་འདུ་བས། ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། ཉན་ཐོས་ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་ལ་གནས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ འོད་ཟེར་གྱིས་བསྐུལ་ཏེ།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་འཇུག་ཅིང་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། ཉན་ཐོས་མང་པོ་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་ལུང་བསྟན་ཞིང་། །ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་བཤད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཐེག་པ་གསུམ་དུ་མེད་དེ་གཅིག་ཏུ་ཟད་དོ། ། མདོ་སྡེ་གཞན་ལས་རིགས་ལྔ་དང་སྦྱར་ཏེ། ཐེག་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པའི་རིགས་ལྔ་ཡང་རིགས་ཡོང་གིས་དེ་ལྟར་ངེས་ཏེ་གཏན་དུ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། ཕྲིན་ལས་ཀྱི་དུས་ལ་ལྟོས་ཏེ་སྔར་ཕྱེ་བར་ཟད་དོ། །མདོ་ཁ་ཅིག་ལས་ཞི་བ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་ཉན་ཐོས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མང་པོས་བསྐུལ་ཀྱང འཚང་རྒྱ་བའི་སྐལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་།བདེན་པ་བཞི་ལ་ངེས་པ་རྙེད་ནས། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མ་ཐོབ་པའི་བར་དུ་བསྒྱུར་དུ་མི་རུང་བ་ལ་བྱའོ། །མདོ་ཁ་ཅིག་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་ས་བོན་ཚིག་པ་དང་འདྲ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་། མཆིང་བུ་བྱི་དོར་བྱས་ཀྱང་རིན་པོ་ཆེ་བཻ་ཌཱུརྱར་མི་འགྱུར་བའི་ དཔེས།ཉན་ཐོས་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་པ་སྐད་འབྱུང་བ་ཡང་། ཐོག་མ་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་འཇུག་པར་བྱ་ཞིང་དོན་ཆུང་ངུ་ཉིད་ལས་སུ་འགྱུར་བ་ཐེག་པ་དམན་པ་ལ་མི་འཇུག་པར་དགག་པའི་ཕྱིར་སྨད་པ་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་འདི་ལྟར་མི་འདོད་ན་ནི་འཕགས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་ མདོ་སྡེ་མང་པོ་ལས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་ཏེ། སྣོད་མ་ཡིན་པ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། འགལ་བར་འགྱུར་བ་ནས། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱང་ཐ་མར་ ཐེག་པ་ཆེན་པོར་འདུས་ཏེ།ཐ་མར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་འདུ་བར་མངོན་ནོ།

关于大所缘，是指十万般若波罗蜜多、十万大宝积经、十万大集经等无量大乘经典，宣说菩萨道法的所缘。大修行是成办自他一切利益。大智慧是通达人法二无我。大精进是在三大阿僧祇劫中投入众多难行。大方便善巧是不住生死涅槃。大圆满成就是成就十力、四无畏、十八不共佛法等无量功德。大事业是尽未来际成办并行持一切佛事。
关于说有三乘也说是一乘，何者为真？依何意趣？为调伏众生，仅随顺根机次第而说三乘。二乘即声闻缘觉厌离轮回不堪忍受痛苦，为速得寂灭故是权巧安立处，非究竟涅槃处。获得果位后成就佛身，通达法无我，令入菩提行，由此修行而现前圆满无上菩提。
最终归入大乘，如《楞伽经》中说：'住于无漏界的声闻被如来光明所劝请，趣入大乘'而说一乘。《妙法白莲经》中授记许多声闻成佛，说为一乘等理趣，故无三乘唯一乘而已。
其他经典中配合五种姓说三乘，五种姓也非决定永恒存在，仅是就事业时而分。有些经中说寂静一分声闻虽经多佛劝请也无成佛种姓，是指于四谛获定解后至未得阿罗汉果间不可回转者。
有些经中说阿罗汉如焦种子，又以青玉虽经打磨也不成琉璃宝之喻说声闻不成佛，是为令初始即入大乘而不入求小果的小乘而呵斥。若不如是理解，则与《三昧王经》等诸多经典所说'一切众生皆有如来藏'及'一切众生当成佛，无有非器'等说相违。
二乘最终归入大乘，最终归入一乘显然。

།ཡེ་ཤེས་བཞི་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །དེ་ལ་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཞུགས་པ་གཟུགས་དང་ཁ་དོག་དང་སྐུ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་དུ་སྟོན་པའི་གཞིར་གྱུར་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་གནས་གྱུར་བ། བསྙེལ་བ་མི་མངའ་བ་མ་ལུས་པ་ལ་དམིགས པ།མེ་ལོང་ཕྱིས་པའི་ནང་དུ་གཟུགས་བརྙན་ཅི་ཡང་འབྱུང་ཞིང་སྣང་བ་བཞིན་དུ། དེ་ཡང་ཡེ་ཤེས་དང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་བའི་གཞི་ཡིན་པས། མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། །མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་ པོ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རོ་གཅིག་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དུས་ན།བདག་དང་གཞན་དུ་མི་བྱེད་ཅིང་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་དམིགས་ཤིང་གོང་ནས་གོང་དུ་སྦྱངས་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་གྱུར་ཏེ། ཤེལ་དང་བེ+ེ་ཌཱུརྱ་ལ་སོགས་ པའི་ཁ་དོག་གི་སྐུ་སྟོན་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ།།སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་གྱུར་པས། གཟུགས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བསམ་གཏན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་ཅིང་། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ འཇུག་པས་ཆོས་ཀྱི་ཆར་ཆེན་པོ་འབེབས་ཤིང་ཐེ་ཚོམ་སྣ་ཚོགས་གཅོད་པ་དང་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པས་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ།།བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་གྱུར་པས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་འདུལ་བའི་ སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པ་དང་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་གཞིར་གྱུར་པའོ། །སྐུ་གསུམ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུའོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་རྣམ་པར་ མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ།ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆེ་བ་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ནི་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞིང་། དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པའི་ཕྱིར། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ཊཱི་ཀ་ལས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། མེ་ལོང་ལྟ བུའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ་ཞེས་བཤད་དེ།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དྲི་མ་མེད་པ་ཡིན་ལ། མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཡིན་པས་འདི་གཉིས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། །ཐ་སྙད་དུ་ཐ་དད་པ་སྐད་དུ་བྱ་ཡང་། དངོས་སུ་ ནི་མི་དམིགས་པར་བྱ་བ་དང་།དམིགས་པར་བྱེད་པར་དབྱེར་མེད་དེ་དེ་སྐད་དུ་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཊཱི་ཀ་དང་། མདོ་སྡེ་རྒྱན་གྱི་ཊཱི་ཀ་ལས་ཀྱང་བཤད་དོ། །སྐུ་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པར་ནི་འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལས་རྒྱས་པར་ བཤད་དོ།

四智即是：大圆镜智、平等性智、妙观察智、成所作智。其中大圆镜智是清净法界、具足大慈大悲、入于佛陀无住涅槃、显现种种色相身形之基础，是阿赖耶识转依所成，缘于无有遗忘一切。如同擦拭干净的镜子中能显现任何影像一般，此智也是一切智慧和诸法影像显现的基础，故称为大圆镜智。
平等性智是菩萨初地证悟一切法一味如来性时，不分别自他而证得平等性，缘于此智并且向上不断修习，转依末那识，成为显现水晶、琉璃等色身之因。
妙观察智是意识转依所成，成为色法、三昧、禅定、一切等持之基础，以无碍智趣入一切所知，降下大法雨并断除种种疑惑，缘于无相而远离一切分别。
成所作智是眼等五根识转依所成，于一切世界中随顺所化众生的意乐与意愿，以无量种种方便令其成熟解脱，成为成办事业的基础。
三身即是：法身、圆满报身、化身。其中法身是无分别智的自性，无有色相，遍及一切所知，是佛陀殊胜三昧等一切功德之源，即是真如及清净阿赖耶识。
何以证明如此？《圣金光明经》中说：'由离一切障，圆满一切善法故，真如及正智即是法身。'《圣佛地经释》中也说：'清净法界及大圆镜智即是法身。'清净法界是诸法无垢真如，大圆镜智是缘于真如的无分别智，此二即是法身。
虽然世俗谛中说为差别，但实际上能所缘是不可分的，如《辨中边论释》和《大乘庄严经论释》中也如是说。此身具足三昧等功德，如《圣金光明经》和《佛地经》中广说。

།མདོ་སྡེ་རྒྱན་ལས་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱང་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཙམ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས་ཡེ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་ལ། དེའི་ཊཱི་ཀ་ལས་དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་གྱུར་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་དུང་ཕྲེང་གི་མདོ་ལས་ཀྱང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་གསལ་བར་མ་གྱུར་བའི་ཚེ་ནི་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །གསལ་བར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ནི་ཆོས་སྐུ་ཞེས བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ནི་ས་བཅུ་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ངེས་པར་འབྱུང་བས། གནས་གྱུར་པ་ཡང་དག་པར་གྲུབ་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཀུན་གཞི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་གྱུར་པ་ལ་བྱའོ།།དོན་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་ཆོས་སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ནི་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་རིགས་སུ་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ལ་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་བསྒྲིབས་ པས་དྲི་མ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ།གང་གི་ཚེ་སྦྱོར་བ་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་འཁྲུལ་པ་དང་བྲལ་བ་དེའི་ཚེ་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བཤད་དོ། །ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ན་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་མ་ལུས་པར་ མྱོང་བ་མཛད་པ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་སྐུ་སྟེ།མཚན་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ཊཱི་ཀ་ལས། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་བཤད་དོ། །དེ་ཡང་རུང་བར་ཅི་མངོན་ ཞེ་ན།འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་གནས་གྱུར་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་ཀྱང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཐུ་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྟོན་པ་དག་སྣང་ངོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་རི་རབ་ཀྱི་ཟོམ་ལས་ཀྱང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་བསོད་ནམས་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཞེས་གསུངས་པས། དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་གཟུགས་ཀྱི སྐུའོ།།སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ནི་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་སྐུ་ལ་སོགས་པ་སྤྲུལ་པ་གང་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཛད་པ་སྟེ། དེ་ནི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །དེ་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་གྱུར་པ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའོ་ཞེས་གསུངས་ ལ།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ཊཱི་ཀ་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།

从《经庄严论》中说道，如镜般的智慧即是圆满报身佛，这是指作为其因的层面而言。因为在该论中也说明其是一切智慧的源泉，其注释中也解释说是因为成为其因。
在《圣金光明经》中也说道，阿赖耶识转依即是法身。在《圣贝鬘经》中也说：'如来藏未明显时称为阿赖耶，明显时即称为法身。'
在《圣解深密经》中也说道：'诸如来法身的性相是通过十地和十波罗蜜多极为修习的出离而成就转依。'这是指阿赖耶识的转依。
在名为《摄义论》中也说道关于法身：法是指无始以来作为种性的如来藏，是一切众生的自性。它被非真实所遮蔽而成为有垢，当以加行为先导远离迷乱时，即成为自性。成为自性者即称为法身。
圆满报身是在菩萨眷属坛城中完全享受广大法乐的毗卢遮那等身，具足一切相好庄严。
在《圣佛地经注》中解释为平等性智和妙观察智。这为何可行呢？在《圣金光明经》中说道染污意转依即是圆满报身，这是平等性智。在《圣佛地经》中也说：'诸如来的妙观察智中显现具有佛陀和菩萨威力的广大法教。'在《圣金刚须弥峰经》中也说圆满报身是大福德的等流，因此这是具有二智的色身。
化身是指释迦牟尼佛身等化现，以此利益众生，这是成所作智。这为何明显呢？在《圣金光明经》中也说：'转识转依即是化身。'在《圣佛地经注》中也说：'成所作智即是化身。'

།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ལུས་སྤྲུལ་པའི་ལས་བྱུང་བ་དེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་སེམས་ཅན་ལས་དང་བཟོའི་གནས་ ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྒྱགས་དྲེགས་པ་རྣམས་ལ།ལས་དང་བཟོའི་གནས་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་བསྟན་ཏེ། ཟིལ་གྱིས་མནན་ནས་ཐབས་མཁས་པ་དེས་ཀྱང་བསྟན་པ་ལ་འཛུད་དེ། དེ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཀའ་སྩལ་ ཏོ།།དེ་ལ་སྐུ་སྤྲུལ་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདག་གི་ལུས་དང་འབྲེལ་པ་དང་། གཞན་གྱི་ལུས་དང་འབྲེལ་པ་དང་། མ་འབྲེལ་པའོ། །དེ་ལ་བདག་གི་ལུས་དང་འབྲེལ་པ་ནི་བདག་ཉིད་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀུན་དུ་སྟོན་པའོ། །གཞན་གྱི་ལུས་དང་འབྲེལ་བ་ནི་ བདུད་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀུན་དུ་སྟོན་པའོ།།མ་འབྲེལ་པ་ནི་ས་ལ་སོགས་པ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དུ་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གཟུགས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །གསུང་སྤྲུལ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདག་གི་ལུས་ དང་འབྲེལ་བ་ནི་ཚངས་པའི་དབྱངས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་པ་གོ་བར་མཛད་པའོ།།གཞན་གྱི་ལུས་དང་འབྲེལ་ན་ནི་གང་གིས་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ཡང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་གིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་སྟོན་པའོ། །མ་འབྲེལ་བ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆོས་ བསྟན་པའི་སྒྲ་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།ཐུགས་སྤྲུལ་པ་ནི་བདག་དང་གཞན་གཉིས་ཏེ། བདག་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་དང་། གཞན་སེམས་དེ་བཞིན་དུ་བསྒྱུར་བ་སྟེ། དེས་ན་ཤེས་རབ་ཆུང་ངུ་དག་ཀྱང་ཆོས་ཟབ་མོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། དྲན་པ་ཉམས་པ་ཡང་དྲན་པ་ཐོབ་ ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སྐུ་གཉིས་ལ་རྟོག་པ་མངའ་འམ་མི་མངའ་ཞེ་ན་དེ་གཉིས་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་མངའ་བ་ལས་བྱུང་བས་རྟོག་པ་མི་མངའོ། །དེ་ལྟར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་རྟོག་པ་ཡོད་པ་འདྲ་མོད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ ལ་ནི་རྟོག་པ་མེད་དོ།།གསུམ་དུ་བགྲང་བ་ཡོད་མོད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་གསུམ་དུ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མདོ་སྡེ་དུ་མ་ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པའོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།

在《圣佛地经》中也说道：'成就事业的智慧是从化身事业而生，诸如来以此对于傲慢的众生，示现一切工巧明处，以胜伏之后，以善巧方便引导他们趣入佛法，使他们成熟解脱。'如是广说身语意的化现。
其中，身化现有三种：与自身相关、与他身相关和无所相关。其中与自身相关是指示现转轮王等种种形象。与他身相关是指示现魔等成佛等种种形象。无所相关是指示现地等七宝及无量佛像等。
语化现也有三种：与自身相关是指以梵音使无边世界了解。与他身相关是指使声闻等以佛音宣说大乘法。无所相关是指从虚空等处发出说法声等。
意化现有自他二种：自己通达一切法，转变他人心意，因此使智慧微小者也能通达甚深法，失念者也能获得正念等。
若问二身是否有分别：二者中法身从无分别中生故无分别。若问如何显现？《圣金光明经》中虽似有分别，但如来性中无分别。虽说有三，实际并非三体，如是宣说。诸多经典中也说如来恒时安住等持。

།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངའ་འམ་མི་མངའ་ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མཁྱེན་ཏམ།སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་མཁྱེན། རྟོག་པ་དང་བཅས་པས་མཁྱེན་ཏམ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་མཁྱེན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་མི་རྟོག་བཞིན་དུ་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཏེ། སྔོན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཛད་ཅིང་སྒྲིབ་པ་མ་བྱང་། ལྷུན་གྱིས་མ་གྲུབ། དབང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་མ་བརྙེས་པའི་ཚེ། མཉམ་པར་གཞག་པའི་དུས་ན་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གཟིགས་ལ། དེ་ལས་བཞིངས་ནས་རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྒྱུ་མ ཙམ་དུ་རང་གི་མཚན་ཉིད་མཁྱེན་པ་དེ་གོང་ནས་གོང་དུ་སྦྱངས་པས་རྟོག་པ་བསལ་ཏེ་སྒྲིབ་པ་བྱང་བའི་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་ལྷུན་གྱིས་ཏེ་མཉམ་པར་འཇོག་པ་དང་།བཞེངས་པ་མི་མངའ་བར་ཤེས་བྱ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་དུས་གཅིག་ཏུ་མངོན་དུ་གྱུར་ཏེ། རྣམ་ པར་རྟོག་པ་མི་མངའ་བས་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྒྱུ་མ་ཙམ་དུ་མཁྱེན་ཀྱང་དངོས་པོར་མི་དམིགས།མཚན་མར་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དེ། སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་ནི་ ཆགས་པ་མི་མངའ་སྟེ།བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཡང་བརྗོད་དུ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་ཡུལ་དུ་གྱུར་བའོ། །དུས་གསུམ་ཐམས་ ཅད་ལ་དགོངས་པ་གཅིག་གིས་ཆགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་ཞིང་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཡུལ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྡུད་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། དཔེར་ན་སྒྱུ་མའི་མཁན་པོ་ཞིག་།སྤྲུལ་པ་ཐར་བར་བྱ་ཕྱིར་བརྩོན། ། དེས་ནི་སྔ་ནས་དེ་ཤེས་པས། །སྤྲུལ་པ་དེ་ལ་ཆགས་པ་མེད། །སྲིད་གསུམ་སྤྲུལ་པ་འདྲ་བ་ནི། །རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མཁས་པས་ཤེས། །འགྲོ་བའི་ཆེད་དུ་གོ་བགོས་ཏེ། །འགྲོ་བ་དེ་དག་སྔ་ནས་ཤེས། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་བས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི ཡེ་ཤེས་མངའ་བར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ལས། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་སྤྲུལ་པ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཞེ་ན། སྔོན་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་དོན་མཛད་པར་ཐུགས་དམ་བཅས་ཤིང་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་བཏབ་ནས། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བསྒོམས་པ་ མཐར་ཕྱིན་ཏེ།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་རྣམ་པར་དག་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ནས། དབང་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མཐུ་དང་བྱིན་གྱི་རླབས་དང་ཤུགས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་བརྙེས་པས། སྤྲུལ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་མངའ་བར་གདུལ་བྱ་ཡིད་བཞིན་དུ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན་ ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་།དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་ནི་འདི་དང་འདི་དབྱུང་ཞིང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་གདགས་སོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་མཐུ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལས་སེམས་ཅན་སྐལ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་ཅི་འདོད་པ་འབྱུང་ཞིང་ཕན་འདོགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་འདི་ལྟར་སྤྲུལ་ལོ།།འདི་སྐད་བཤད་དོ། །འདི་ལྟ་བུར་བཅོས་སོ།

如来是否具有清净世间智慧？一切智者是否了知诸法的自相和共相？是否以有分别心了知？还是以无分别心了知？对此，虽然无分别，但了知一切自相和共相。在过去作为菩萨时，烦恼未净，未能任运成就，未得不可思议威力时，在入定时以无分别智见到一切法的共相即空性，从定中起后，以后得清净世间智慧了知如幻的自相，如此渐次修习，断除分别，清净障碍，在佛地获得果位时任运而成，无有入定和出定之别，一时现前了知所有所知，虽以无分别了知如幻自相，但不执著实有，不取相，因此也无能取所取之过失。
如《大方广佛华严经》中也广说：'诸佛世尊的智慧无有执著，经过无数百千亿不可说不可说劫的清净，通达一切世界，通达一切法界，以一念智慧无著了知三世一切'等等。
《圣法集经》中也说：'譬如幻化师，为度幻化勤，因先知其性，于幻无执著。三有如幻化，菩提智者知，为度众生故，披甲知众生。'因此，在佛地不会有清净世间智慧。
如此无分别中，身语意的化现如何显现？过去以大悲心力立誓度化一切众生，发大愿后，修习方便智慧圆满，法身清净任运成就，获得不可思议的威力、禅定、神通、加持力后，一切化现无需分别而随众生意乐任运显现。
譬如如意宝珠和如意树虽不作'我要显现这个那个利益众生'的思维，但由其具大威力，能随有缘众生的意乐显现所欲，作诸利益。如来也是如此显现教化。如是宣说，如是教导。

།འདི་ལྟར་ཕན་འདོགས་སོ་སྙམ་དུ་མི་དགོངས་མོད་ཀྱི། ཆོས་སྐུ་དབང་དང་མཐུ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལས། སེམས་ཅན་སྐལ་བ་ཅི་ཡོད་པ་དང་མཐུན་པར་སྐུ་ མཐོང་བ་དང་།གསུང་ཐོས་པ་དང་། དྲན་པ་རྙེད་པར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་སྐུ་སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡིད་བཞིན་དུ་འབྱུང་ཞིང་ཕན་འདོགས་སོ། །འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བྲལ་ན།ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མ་མཆིས་པར་སེམས་འབྱུང་བར་འགྱུར། འཇམ་དཔལ་སྔོན་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བསྒོམས་པའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇམ་དཔལ་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་སེམས་མེད་པར་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པའི་ཚེ། ཕྱིར་ སད་པར་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་ཀྱང་།སྔོན་གྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དབང་གིས་སད་པར་འགྱུར་བའང་ཡོད་དོ། །འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡང་ལྡང་བར་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་མོད་ཀྱི། སྔོན་གྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དབང་གིས་ལྡང་བ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་སེམས་འབྱུང་བ་ཡང་སྔོན་གྱི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བསྒོམས་པའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེར་ན་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ལ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད། ཆུ་དང་མེ་ལོང་ལ་ཡང་ རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད།འོད་སྣང་བ་ལ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་མོད་ཀྱི། གསུམ་འདུས་པ་ལས་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་མོད་ཀྱི། སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་དང་སེམས་ཅན་གྱི་མཐུ་ལས། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་སྐད་དུ་འཕགས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསང་བ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུན་རྣམས་ནི་བསྒྲིབས་པ་མི་མངའ་ཞིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ལ་མངོན་པར འདུ་མཛད་པ་མི་མངའ་བར་གནས་སོ།།སེམས་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་གཟིགས་སོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡང་རབ་ཏུ་མཁྱེན་ཏོ། །དེའི་སྟོབས་བཅུ་དང་། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ མཁྱེན་པ་ཡང་བསྙེལ་བ་མི་མངའ་སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ནི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་བསྒྲིབས་པ་མི་མངའ་བར་མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་མི་མངའ་བར་འཇུག་གོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡང་བྲལ་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་ཀྱང་མི་འདོར་ རོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཛད་ལ། དེའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་མི་མངའ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གང་དུ་ཡང་མི་ཆགས་སོ། །ཞི་བའི་བློ་གྲོས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྤྲུལ་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཉིས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་སེམས་ཀྱང་མི་ མངའ།ཡིད་ཀྱང་མི་མངའ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མི་མངའ། སྐུའི་འདུ་བྱེད་ཀྱང་མི་མངའ། གསུང་གི་འདུ་བྱེད་ཀྱང་མི་མངའ། ཐུགས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱང་མི་མངའ་མོད་ཀྱི། འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་ཉིད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཛད་དོ། །དེ་ཡང་ལྷུན་གྱིས་ གྲུབ་ཅིང་།བསྒྲིབས་པ་མི་མངའ་ལ། མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་མི་མངའ་བས་མཛད་དོ། །ཞི་བའི་བློ་གྲོས་དེ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་སྤྲུལ་པ་དང་མཚུངས་པར་མཉམ་མོ། །སྤྲུལ་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་གོ།

虽然不认为'我要这样利益众生'，但由于具有不可思议的法身、威力、大神通等功德，随顺众生各自的缘分，显现种种身相令其见到、听闻佛语、获得忆念等，如意生起各种化身来利益众生。
如《圣解深密经》中所说：'世尊，如来们的法身远离造作，那么如何在无造作中生起心念？文殊师利，是因为往昔修习方便智慧的造作之故。文殊师利，譬如无心入睡时，虽无醒来的造作，但由往昔造作力而能醒来。入灭尽定时虽无出定的造作，但由往昔造作力而能出定。如是，如来心念的生起也应知是从往昔修习方便智慧的造作而来。'
《圣金光明经》中也说：'善男子，譬如日月无分别，水镜无分别，光明无分别，但由三者和合而现影像。如是，真实际与真实智虽无分别，但由愿力与众生力而现圆满受用身与化身。'
如是《圣如来密说经》中也说：'如来智慧之流无有障碍，任运自成而住于无造作中。观察一切众生行为，完全了知一切众生的烦恼与清净。其十力、四无畏、十八不共法等智慧无有忘失，如来这些功德任运自成，无障无造作而运转。如来虽离心意识，但不舍定境。虽行一切佛事，但其无著智于一切法中皆无执著。'
'寂慧，譬如如来所化现的第二如来，虽无心、无意、无识，无身业造作、无语业造作、无意业造作，但以佛陀威力而行一切佛事。其亦是任运自成，无障无造作而行。寂慧，如是，如来亦与化现相等，以化现法性故无分别。'

།དེ་ལ་སྐུའི་རྩོམ་པ་དང་། གསུང་གི་རྩོམ་པ་དང་། ཐུགས་ཀྱི་རྩོམ་པ་ཡང་མི་སྣང་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཛད་དེ། དེ་ཡང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་བསྒྲིབས་པ་མི་མངའ་ལ། མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་མི་མངའ་བས་མཛད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཞི་བའི་བློ་གྲོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྤྲུལ་པའི་རང་བཞིན་གྱི་མཚན་ཉིད་དུ ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཏེ།མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ལ་ཐུགས་བརྩེ་བས་དེ་བཞིན་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཞི་བའི་བློ་གྲོས་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་སྟེ། མཉམ་པར་གཞག་པའི་གནས་ཀྱང་མི་འདོར་ལ། སེམས་ ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པར་རིག་པར་ཡང་མཛད་པས།ཐུགས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སྐུ་གསུམ་རྟག་གམ་མི་རྟག་ཅེ་ན། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་རྟག་པར་བཤད་དེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བྱུང་ཡང་རུང་མ་བྱུང་ཡང་རུང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་གནས་ པ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལྟ་ན་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་བདག་རྟག་པར་འདོད་པ་དང་འདྲ་བར་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དེ་དང་མི་འདྲ་སྟེ། རྟག་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བྱ་ན། དེ་ནི་དངོས་པོར་གཟུང་དུ་མེད་པས་དེ་ཉིད་ཀྱང་བདག་མ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་གང་ཟག་གི་དངོས་པོ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དངོས་པོའི་བདག་ཀྱང་ མེད་པས་དེ་ལྟར་མི་འདྲའོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ནི་དོན་དུ་ན་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རྟག་ཏུ་ཟིན་ན་ནི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་མུ་སྟེགས་ བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་མ་བྱས་པ་རྟག་པ་སྟེ།དེ་བས་ན་མ་བྱས་པ་རྟག་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །མི་རྟག་ན་ནི་བྱས་པའི་མི་རྟག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། རིགས་ཀྱི་བུ་སྐུ་གསུམ་ནི་ རྟག་པའི་རྣམ་གྲངས་ཡོད་པས་རྟག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ།མི་རྟག་པའི་རྣམ་གྲངས་ཡོད་པས་མི་རྟག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ནི་ཐབས་མཁས་པས་གནས་ཐམས་ཅད་རྐྱེན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་རྟག་པའོ། །དེ་རྩ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་ པ་ཆེན་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མངོན་དུ་མི་འབྱུང་བས་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་རྒྱུན་མི་ཆད་དེ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་འཛིན་ཞིང་སྡུད་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་མི་ཟད་པས་ན་སྤྱོད་པ་མི་ཟད་དེ་དེ་བས་ན་རྟག་པའོ། །དེ་རྩ་བ་མ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་སྤྱོད་པ་ཆེན་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མངོན་དུ་མི་འབྱུང་བས་མི་རྟག་པའོ།།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་ཡིན་ཞིང་མཚན་མ་ཐ་དད་པ་མེད་ལ་རྩ་བ་དང་གཞི་ཡིན་པས་རྟག་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་གུད་ན་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་མེད་ དོ།།ཡང་དག་པའི་མཐའི་ཆོས་དང་བྲལ་ན་འཕགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མེད་དོ། །ཡང་དག་པའི་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ནི་གཅིག་པའང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པར་དག་པས་རྣམ་པར་དག་པ་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་བརྟེན་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཆེན་པོ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་མངོན་དུ་སྣང་བར་འགྱུར་རོ།

于此，身的造作、语的造作、意的造作也不显现，而佛陀的一切事业也都成办，且是任运成就无有障碍，无有造作而成办。为何如此？寂慧，如来以化身的自性相，现前圆满证悟一切法，现前圆满证悟后，也因悲悯众生而如是宣说。
寂慧，这也是如来意的秘密，既不舍离等持境界，又于一切众生显现觉知，故说意不可思议。
若问三身是常还是无常？法身在经典和论著中也说是常，如说：'如来出世或未出世，诸法法性恒常安住。'
如此，是否会与外道所许常我相同？与彼不同。若说常是就真如而言，彼不可执为实有故非我，彼中无人我实有和法我实有，故不相同。
因此，实际上既非常亦非无常。何以明显如此？《圣楞伽经》中说：'如来非常，若是常则成为因。大慧，一切外道之因是无为常，故因无为常故，如来非常。若无常则成所作无常。'如是广说。
《圣金光明经》中亦云：'善男子，三身有常的分类故说为常，有无常的分类故说为无常。化身以善巧方便，随顺一切处缘而不间断转法轮故是常。因非根本故，广大圆满行不现前故说为无常。'
受用圆满身相续不断，摄持一切佛不共法故，众生无尽故行亦无尽，因此是常。因非根本故，广大圆满行不现前故是无常。
法身非有为法，无差别相，是根本和基础故是常。善男子，离无分别智外无圣智，离真实边法无圣行境。此二真实相非一非异。
因此，法身以智慧清净和行境清净而称为圆满清净。依止法身，不可思议大三昧现前显现。

།ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྣང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་སྐུ་གཉིས་ཀྱང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་དུ་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་བདག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་པས་རྟག་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་ཅེས་བྱའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ཆེན་པོ་ལ་བརྟེན་པས་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ལ་བརྟེན་པས་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་རྟག་པར་ཞུགས་པ་མངའ་མཛད་པ་བདེ ཞིང་སྐྱིད་པ་རྣམ་པར་དག་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།སེམས་ཅན་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་འདུས་བྱས་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པ་རང་དབང་མེད་པ་སྡུག་བསྔལ་བ་རྣམ་པར་མ་དག་པའི་གཉེན་པོར་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ཡང་མདོ་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ནི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ།མཚན་མ་ལ་མི་ཆགས་པ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ། རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ་དེ་ནི་དབུ་མའི་ལམ་མོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཇི་སྲིད་དུ་ ཚིག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འཇུག་པ་དེ་སྲིད་དུ་རྟག་པ་དང་།མི་རྟག་པའི་ཉེས་པར་འགྱུར་རོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློ་ཟད་པས་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟག་པ་དང་། མི་རྟག་པར་ལྟ་བ་ལྡོག་སྟེ། དབེན་པའི་བློ་ཟད་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་ཅིང་ཚིག་གིས་བརྗོད་དུ་མེད་དོ།།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་། མདོ་སྡེ་རྒྱན་ལས་སྐུ་གསུམ་ཆར་རྟག་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་མི་འགྱུར་བས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རྟག་པའོ། །ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྒྱུན་མི་འཆད་པས། མི་ཉམས་པའི་ རྟག་པའོ།།སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ནི་ཡང་དང་ཡང་འབྱུང་བས་རྒྱུན་གྱིས་རྟག་པའོ། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་སྐུ་གཉིས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་རྟག་པ་ལ་བརྟེན་པས་རྟག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་པའང་དོན་དུ་ན་གོང་མ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་འགྱུར་རོ། །མདོ་ཁ་ཅིག་ལས་རྟག་ཅེས་བཤད་ནའང་ཡིད་ ཆེས་པར་གྱིས་ཤིག་།མི་རྟག་ཅེས་བཤད་ན་ཡང་ཡིད་ཆེས་པར་གྱིས་ཤིག་།ཡོད་ཅེས་བཤད་ན་ཡང་ཡིད་ཆེས་པར་གྱིས་ཤིག་།མེད་ཅེས་བཤད་ན་ཡང་ཡིད་ཆེས་པར་གྱིས་ཤིག་།རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན། ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན། མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བཤད་ན་ཡིད་ཆེས་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་འབྱུང་བ་ཡང་སྒྲ་ཙམ་གྱི་ཕྱིར་འབྲང་སྟེ། དེ་ལྟར་གཟུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་གྱི། དགོངས་པའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱས་ལ། དེ་ལྟར་གཟུང་བ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མིག་དང གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་སྟེ།སྔོན་པོ་ཙམ་དུ་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི། འདི་ནི་སྔོན་པོའོ་ཞེས་རྟོག་པ་དང་འདྲེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའང་ཚུལ་འདི་དང་འདྲའོ། །འདི་དག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ པ་སྟེ།དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ནམ་ཡང་མི་དམིགས་པས་གཅིག་ཏུ་ཟད་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་སྟེ། ཡིད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡང་རུང་འགགས་མ་ཐག་པའོ།

一切大智慧也将显现，因此，依止于禅定和智慧，二身也将显现。法身依止于自性故称为常，称为我。依止于大禅定故称为乐。依止于大智慧故称为清净。因此说如来具有常住、安乐、清净。为对治众生因业和烦恼所造作的无常、无自在、痛苦、不清净而如是宣说。
又彼经中说：如是具有禅定和智慧的法身超越一切相，不执著于相，无分别，非常非无常，此即是中道。《楞伽经》中亦云：'乃至有言语分别活动之时，即有常与无常之过失。大慧，由分别心灭尽，愚者之常见无常见得以遮除，并非由于远离心灭尽之故。'因此不可思议且不可言说。
《大乘集论》和《经庄严论》中说三身皆常：法身因不变故自性常，受用身因法受用相续不断故不坏常，化身因一再出现故相续常。另一种说法是二身依止于常住法身故常，此说实际上也如前所述般理解。
有些经中说若说常当生信解，说无常亦当生信解，说有亦当生信解，说无亦当生信解，说非常非无常、非有非无亦当生信解。此说不应仅随文字而执取，应了解密意而如是执取。
八识即眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识、染污意及阿赖耶识。其中眼识依眼和色而生，仅了知境相为蓝色，而不与'此为蓝色'的分别混杂。耳、鼻、舌、身识亦复如是。这些识自性缘外境，从不缘真如，故唯一有尽。意识依意和法而生，意即任何刚刚灭去的识。

།ཆོས་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་པ་དང་། ཟག་པ་དང་ བཅས་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་དེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཟག་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གསུམ་ཆར་དུ་འགྱུར་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་དང་ལྡན་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་དག་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་དང་། དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཚོར་བའང་གསུམ་ཆར་དང་ལྡན་ནོ། །དེ་དག་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་དང་། རང་གི་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་ས་བོན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་དང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས པའོ།།ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་འདི་དག་ནི་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། བརྒྱལ་བ་དང་། གཉིད་སྟུག་པོས་ནོན་པ་ན་ལྡོག་གོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་དབང་པོ་དང་ཡུལ་ གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་གྱི།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་ནས་འབྱུང་ངོ་། །ཇི་ལྟར་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འབྱུང་ཞེ་ན། ཀུན་གཞི་ནི་དེའི་ས་བོན་གྱི་གནས་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བག་ཆགས་དེ་ལ་ གནས་པས་ན་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འབྱུང་ངོ་།།ཇི་ལྟར་དེ་ལ་དམིགས་ཤེ་ན། འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ང་དང་ངའི་སྙམ་པའི་རྣམ་པས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་སོ། །འདི་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་དང་།བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་བཞི་དང་རྟག་ཏུ་ལྡན་ནོ། །ཚོར་བ་གསུམ་ལས་ནི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་བཞི་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་དང་། བདག་ཏུ་ཆགས་པ་སྟེ། འདི་བཞིས་བསྒྲིབས་པ་ནི་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ།།བསྒྲིབས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མི་དགེ་བ་རྣམས་དང་ལྡན་མི་སྲིད་དོ། །དེ་བས་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་མི་དགེ་བ་རྣམས་དང་མི་ལྡན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཕེན་མི་ནུས་པ་དང་ངར་འཛིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ང་སྦྱིན་པ་བྱེད་དོ། །ང་སྲོག་གཅོད་པ་བྱེད་དོ། །ང་རི་མོ་འདྲའོ་ སྙམ་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་བྱེད་པའི་གནས་སྐབས་སུའང་འབྱུང་བ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཐོབ་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་གནས་པའི་དུས་མ་གཏོགས་པར་དུས་ ཐམས་ཅད་དུ་འབྱུང་ངོ་།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་གཅིག་པུ་སོགས་སོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གཞི་ཡིན་པས་ཀུན་གཞིའོ། །རྣམ་ པ་གཅིག་ཏུ་ན་དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་འཇུག་ཅིང་འབྲེལ་བའམ།དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱུའི་དངོས་པོར་འཇུག་ཅིང་འབྲེལ་བས་ན་ཀུན་གཞིའོ། །ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ།

法有为法和无为法，有漏和无漏一切法，意识的对境是一切法。因此意识既是有漏的也是无漏的。
这六种转识可以成为善、不善和无记三种，随着所具有的善等心所而转变。
这些与遍行心所、别境心所、善心所、烦恼心所、随烦恼心所以及三种受相应。
它们成为感受善不善果报的异熟，以及在阿赖耶识中留下不间断自身相续种子的异熟习气和等流习气两种。
这些转识在无想、无想定、灭尽定、昏厥和熟睡时停止活动。
染污意不依赖其他根境而生起，而是依赖阿赖耶识本身，缘于阿赖耶识而生起。
如何依赖而生起呢？阿赖耶识是它的种子所依，由于染污习气住于其中，所以依赖它而生起。
如何缘于它呢？染污意与萨迦耶见等相应，因此以我和我所的行相缘于阿赖耶识本身。
它恒常与五遍行心所和四种有覆无记烦恼相应。在三受中与舍受相应。
四种烦恼是我见、我痴、我慢和我爱，由这四种所覆盖即是染污。
有覆识不可能与不善法相应。因此染污意不与不善法相应故不能引生异熟，而是以我执的方式认为'我布施'、'我杀生'、'我如画'等，在造作善、不善和无记时生起，是无记性的。
除了阿罗汉、获得出世间道和入灭尽定的时候外，其他一切时候都会生起。
染污意和无记法只有等流习气等。
阿赖耶识是一切善、不善和无记法的种子所依，故称为阿赖耶。
或者说，由于它与一切法和果相互关联，或者它与一切法以因的方式相互关联，故称为阿赖耶。因为是了知的自性，所以称为识。

།ཀུན་གཞི་ནི་མིང་གཅིག་ཏུ་ན་སེམས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། དགེ་ བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་བག་ཆགས་སོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་གཅིག་ཏུ་ན་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་རིས་གང་དང་གང་གི་ལུས་མངོན་པར་འགྲུབ་ཅིང་སྐྱེ་བ་ན། ལུས་དང་བཅས་པའི་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། མིང་ ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཡོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གཉི་ག་ལན་ཏོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་མིང་བཞི་འབའ་ཞིག་ལེན་ཏོ། །ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་ལུང་དང་རིགས་པས་མངོན་ཏེ། ལུང་ནི་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ ལས།ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟབ་ཅིང་ཕྲ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོ་བཞིན་དུ་འབབ། །བདག་ཏུ་རྟོག་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ཞེས། །འདི་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ངས་མ་བསྟན། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་མངོན་པ་ལས། ཐོག་མ་མེད་པའང་དུས་ཀྱི་ དབྱིངས།།ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱི་གནས་ཡིན་ཏེ། །དེ་ཡོད་པས་ན་འགྲོ་ཀུན་དང་། །མྱ་ངན་འདས་པའང་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །རིགས་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་འཁོར་བར་མི་རུང་སྟེ་འཁོར་བར་འགྱུར་བའི་ས་བོན་བག་ ཆགས་ཀྱི་གཞི་མེད་པས་འཁོར་བར་མི་རུང་ངོ་།།ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ཡང་ཀུན་གཞི་མེད་ན་མི་རུང་སྟེ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་། གཉེན་པོ་གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་དུ་མི་རུང་བས། ཉོན་མོངས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་སྤང་ཞེས་བྱར་ནི་རྣལ་འབྱོར་ པ་ལམ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་མངོན་དུ་འགྱུར་མི་སྲིད།ས་བོན་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཚེ་ན་སྤང་ཞེས་བྱར་ནི་གང་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་གནས་པ་དེ་གཉེན་པོས་སྤངས་དགོས་ན། གཉེན་པོ་མ་གཏོགས་པར་ས་བོན་གྱི་གནས་གཞན་མེད་པས་དེ་སྤང་དུ་ཡང་མི་རུང་ ངོ་།།དེ་ལྟ་བས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་དུ་མི་རུང་བས། འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་ཀུན་གཞི་མེད་དུ་ཟིན་ན། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་ དང་།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་འགགས་ཏེ་མེད་པས། དེ་ལས་ལངས་པའི་ཚེ་ཅི་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །དེ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དུ་ཞིག་དང་ ལྡན་ཞེ་ན།ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ། །ཚོར་བ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་ནི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ལུང་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། ཚོར་བ་གཉིས་ནི་འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་བསྐྱེད་ནུས་པས་ཀུན་གཞི་དང་ལྡན་དུ་མི་རུང་ ངོ་།།དེ་ལ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་ལས་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ནི་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན། ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་གཉི་གའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་འབྱུང་བས། ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ཏེ།གཉིས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བཏགས་སོ།

阿赖耶识又名为'心'，因为它储藏善、不善和无记的习气等。又名为'取识'，因为当众生投生于任何种类时，都会取得具有身体的有色根和名（无色蕴）。在欲界和色界中二者都取，在无色界中仅取四种名蕴。
取识的存在可以通过经典和理论得到证明。经典方面，《解深密经》中说：'取识甚深细，如流水般流转一切种子，我未对凡夫说此，以免执著为我。'《大乘阿毗达磨经》中说：'无始时来界，一切法所依，由此有诸趣，及涅槃可得。'
理论方面，若无阿赖耶识，轮回将不成立，因为没有轮回种子习气的所依。若无阿赖耶识，断除烦恼也不成立。因为在转识中，对治和所对治不能同时存在，所以在瑜伽师入定时不可能有现行烦恼。若说断除种子，则需要有对治，但除对治外无其他种子所依，故也不能断。
因此，若无阿赖耶识，则不能断除烦恼，也就不能从轮回中解脱获得涅槃。另一方面，若无阿赖耶识，在无想定、无想天和灭尽定中，一切转识都灭，出定时将无所依而生起。由此可知阿赖耶识确实存在。
若问此识与多少心所相应？与五遍行心所相应。在三受中与舍受相应，因为阿赖耶识是无记性，而其他二受是贪嗔之因，能引生异熟，故不应与阿赖耶识相应。
其中，乐受是善业的异熟，苦受是不善业的异熟，舍受是善不善二业的异熟。与阿赖耶识相应的舍受才是真正的异熟，其他二受虽从异熟生，但只是假名为异熟。

།ཀུན་གཞི་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པར་གཅོད་པ་ནི་ཕྲ་སྟེ་མི་མངོན་པས། གཞན་གྱིས་མི་རྟོགས་ པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་ཉི་མའི་འོད་ཀྱི་སྣང་བ་བྱུང་ན། ཟླ་བ་དང་སྐར་མའི་འོད་ཡོད་བཞིན་དུ་མི་མངོན་པ་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རགས་པའི་དབང་གིས་ཕྲ་བ་མི་རྟོགས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་སའི་ཉོན་མོངས་ པ་བཞིས་མ་བསྒྲིབས་ལ།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དེ་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་མི་འབྱུང་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཞེས་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདེན་པ་གཉིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་ པའོ།།དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་པས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བར་བྱ་བ་མི་རྟོགས་ཏེ། སྒྲིབ་པས་ཡང་དག་བསྒྲིབས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་ཅིང་སྟོང་པ་ལས། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དངོས་པོ་སྐྱེ་ཞིང་འབྱུང་ བར་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དང་གྲགས་པ་ཙམ་དུ་བདེན་པ་སྟེ།ཀུན་གྱིས་ཤེས་པ་ལ་བྱ་བར་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་བཤད་དོ། །བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་ཀྱང་ཇི་སྙེད་དུ་ཚིག་འབྲུ་དང་ཡི་གེས་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ བདེན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།མདོར་ན་དངོས་པོ་རྣམས་བརྟག་མི་བཟོད་དེ་རང་བཞིན་མེད་ཀྱང་འཕྲལ་དུ་བྱ་བ་བྱེད་ནུས་པར་སྣང་སྟེ། དེ་ཙམ་དུ་བདེན་པས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་མི་འགག་པ་སྟེ། དེ་དོན་ཀྱང་ཡིན་ལ་དམ་པ་ཡང་ ཡིན་པས་དོན་དམ་པའོ།།རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་དམ་པའི་དོན་དུ་བཤད་དོ། །དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དམ་པའི་ཡུལ་ཡིན་པས་དམ་པའི་དོན་ཏེ། འཕགས་པ་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཟིགས་པ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་བདེན་པས་ན་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་མེད་ པ་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའོ།།དེ་ལ་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བློ་གྲོས་ངན་པ་ལོག་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་ཁོང་ན་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་བདག་ཅེས་བྱ་བ། བྱེད་པ་པོ་དང་ཟ་བ་པོ་ རྟག་པ་གཅིག་པུ་ཞིག་ཡོད་པར་བརྟགས་ནས།སེམས་ཅན་དང་སྲོག་དང་གང་ཟག་ལ་སོགས་པའི་སྒྲར་འདོགས་ཏེ། བདག་རྟག་པ་གཅིག་པུ་ཞིག་ཡོད་པས། ལས་གང་གིས་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་དེས་མྱོང་ངོ་། །གང་བཅིངས་པ་དེས་འགྲོལ་ལོ། །གང་གིས་སྔོན་མཐོང་བ་དེས་ སོ་སོར་ངོ་ཤེས་སོ།།གང་གིས་གཞག་པ་དེས་དྲན་ནོ། །གལ་ཏེ་བདག་རྟག་པ་མེད་དེ་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་དུ་ཟིན་ན། བྱེད་པ་ཡང་གཞན་ཟ་བ་ཡང་གཞན་པས། གཞན་གྱིས་བྱས་ལ་གཞན་གྱིས་མྱོང་བར་འགྱུར་ཞིང་། གཞན་བཅིངས་ལ་གཞན་གྲོལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པར་ འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་བདག་རྟག་པ་གཅིག་པུ་ཡོད་པར་འདོད་དོ། །དེ་ནི་དེ་ལྟར་མི་རུང་སྟེ་རྟག་པ་ནི་མི་འགྱུར་བས་བྱེད་པ་པོ་དང་ཟ་བ་པོ་ཆོས་མི་མཐུན་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་མི་སྲིད་དོ། །རྟག་པ་གཅིག་པུ་ཡིན་པས་གང་གིས་བཅིངས་པ་དེ་ཉིད་གྲོལ་ལ་ཞེས་བྱར་ཡང་། གོང་མ་ལྟ་བུའི་སྐྱོན་ ཡོད་ཀྱི་སྟེང་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པར་མངོན་སུམ་དུ་སྣང་ལ།རྟག་པ་གཅིག་པུ་ནི་སུས་ཀྱང་མ་མཐོང་བས་མངོན་སུམ་དང་ཡང་འགལ་ལོ། །ངོ་ཤེས་པ་དང་དྲན་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ།

阿赖耶识的所缘和行相是微细而不显现的，因为他人不能了知，所以称为所缘无断和行相无断。譬如当太阳光出现时，虽然月亮和星星的光存在却不显现，如是因为粗分别的缘故而不能了知细微的。
未被染污意地的四种烦恼所障，是异熟自性，从该异熟不生其他异熟。因为不可说是善或不善，所以是无覆无记。
二谛即世俗谛和胜义谛。其中世俗谛是有分别的智慧不能了知诸法的真如，被障蔽所遮障。另一方面，一切法虽无自性且空，却见到颠倒事物生起，仅是世间言说和名闻而为谛实。如中观论中所说，是一切所知的对境。在《无尽慧所说经》等中也说，凡是以文字语言所说的一切皆是世俗谛。简言之，诸法虽然不能观察且无自性，但暂时显现能作所作，仅此为谛实故称世俗谛。
胜义谛是诸法的法性无灭，既是义且是胜，故为胜义。另一方面，解释为胜义。通达无实的智慧是胜义的境，为胜义，因为对见到法性真如的圣者们如是为谛实，故称胜义谛。
二种无我即人无我和法无我。其中何为人无我？所谓补特伽罗，是愚痴邪分别者们执著身体内有作者我，即常一的作者和受者，安立为众生、命、补特伽罗等名称。由于有常一的我，所作业的果报也由其感受。被束缚者即是解脱者。先前所见者即能分别认知。所安立者即能忆念。
若无常我而是刹那性，则作者是他者，受者是他者，将成为他作他受，他缚他解等过失。因此主张有常一的我。这是不应理的，因为常法不变故不可能成为相违的作者和受者二者。由于是常一，所说被束缚者即是解脱者等，除了如前过失之外，一切众生显现无常是现量可见，而常一者谁也未见，故与现量相违。认知和忆念也同样可以配合。

།དེ་ལྟ་བས་ན་གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བ་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་ཐ་དད་པའི་རྟག་པ་གཅིག་པུ་མེད་པས་ གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཅི་སྟེ་བདག་རྟག་པ་གཅིག་པུ་དེ་ཁོ་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ན་ནི་ཕུང་པོ་བཞིན་དུ་སྐད་ཅིག་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ཕུང་པོ་ཡང་བདག་བཞིན་དུ་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །ཕུང་པོ་བཞིན་དུ་ཐ་དད་དུ་མར་འགྱུར་བས། གཅིག་པུ་མི་རུང་བའི་ སྐྱོན་དུ་ཡང་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་དོ། །ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་དང་། གཟུགས་ཡོད་པ་དང་གཟུགས་མེད་པའོ། །འདི་ རྣམས་ཀྱང་གཅིག་དང་དུ་མའི་རང་བཞིན་དུ་མ་གྲུབ་པས་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། གཟུགས་རྣམས་དངོས་པོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ན་ནི་གཅིག་པུ་ལ་ཆ་མེད་པའི་ཕྱིར། མཐོང་བ་དང་མ་མཐོང་བ་དང་ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པ་དང་། གཡོགས་པ་དང་མ་གཡོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་ མེད་ཅིང་།གོམ་པ་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་སོན་པའི་རིགས་སོ། །ཅི་སྟེ་ཆ་ཤས་ཡོད་པར་འདོད་ན་ནི་ཆ་ཤས་ཀྱིས་བཤིག་ན་དངོས་པོ་གཅིག་ཏུ་མི་འགྲུབ་པོ། །རྡུལ་ཕྲ་མོ་ཆ་མེད་པ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བར་ཡང་། ཇི་ཙམ་དུ་རྡུལ་ཕྲ་མོ་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་དུ་ལུས་ཡོད་དེ། རང་གི་ཡུལ་ དུ་གཞན་འབྱུང་བའི་གོ་མི་འབྱེད་པས་ཆ་ཤས་ཡོད་དེ་གཅིག་ཏུ་མི་འགྲུབ་བོ།།གཅིག་མི་འགྲུབ་ན་དེ་བསགས་པའི་དུས་ཡང་མེད་དེ། དེ་ལྟར་དེ་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་བྲལ་བས་དངོས་པོ་མེད་དོ། །གཟུགས་མེད་པ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་གཅིག་ན་ནི་རང་བཞིན་མི་ འགྱུར་བས།དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡང་འགྱུར་དུ་མི་རུང་ལ། སྐད་ཅིག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐད་ཅིག་གཅིག་པུར་འགྱུར་ཏེ། དུས་གསུམ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐད་ཅིག་གཅིག་ཏུ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་ཆ་ཡོད་པར་འདོད་ན་ནི་སྐད་ཅིག་གི་ཆས་བཤིག་ན་ དོན་དམ་པར་དངོས་པོར་མི་འགྲུབ་སྟེ།དེ་ལྟར་གཅིག་ཏུ་མི་རུང་ངོ་། །གཅིག་མ་གྲུབ་པས་དུ་མར་ཡང་མི་འགྲུབ་སྟེ། དེ་གཉི་གའི་རང་བཞིན་དང་བྲལ་བས་དངོས་པོ་མེད་དོ། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། གང་ དག་བདག་ཉིད་གྲུབ་པ་མེད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་འབྱུང་བ་དེ་དག་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་རང་བཞིན་མེད་དོ།།འདུས་མ་བྱས་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་གཅིག་ཏུ་དུ་མའི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་བས་སྐྱོན་བཟློག་པར་དཀའ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ བས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཅིག་དང་དུ་མའི་རང་བཞིན་དུ་མ་གྲུབ་སྟེ།དངོས་པོ་མེད་པས་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཚན་ཉིད་གསུམ་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཀུན་བརྟགས་ པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་དམ།བྱེ་བྲག་ཏུ་མིང་གི་བརྡར་བཏགས་པ་སྟེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་རང་བཞིན་མེད་པ་སྒྱུ་མ་ཙམ་དུ་སྣང་བ་ལ། དངོས་པོ་སྣ་ཚོགས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ནན་གྱིས་བཏགས་པ་ རྣམས་སོ།།དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་གཟུགས། ཚོར་བ། འདུ་ཤེས། འདུ་བྱེད། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །བྱེ་བྲག་ནི་གཟུགས་རྟག་གོ། །གཟུགས་མི་རྟག་གོ། །གཟུགས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ། །གཟུགས་རྣམ་པར་བྱང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།

因此，所谓补特伽罗与五蕴相异的常一之我是不存在的，故称为补特伽罗无我。如果常一之我不异于五蕴，则应如五蕴般成为刹那性。或者五蕴也应如我般成为常性。如同五蕴般成为相异的多性，则有不应成为一性的过失。如是，补特伽罗无我。
何为法无我？所谓法即是蕴、界、处等，此等略而言之，即是有为法与无为法，有色法与无色法。此等亦皆非一性与多性的自性，故无自性。云何？若诸色法成为一事物，则因一性无分，则应无见与未见、执与未执、覆与未覆等差别，且以一步即应能至一切方向。
若许有支分，则以支分分析时不成一事物。若说有无分微尘，则有多少微尘即有多少身，因为在自处不让其他生起空间，故有支分而不成一性。若不成一性，则积聚时亦不存在。如是，离此二性故无事物。
无色之心与心所等若是一性，则因自性不变，不应成为善、不善等诸多行相，一切刹那亦成为一刹那，三世一切亦将穷尽于一刹那。若许有支分，则以刹那支分分析时，胜义中不成事物，如是不应成一。
因不成一故亦不成多，离此二性故无事物。从一方面说，一切有为法皆是缘起，凡是自体不成而依因缘而生者，皆如幻故无自性。无为法虚空等若是实有，则成一性或多性自性，过失难以遮止。
因此，一切法不成一性与多性自性，无事物故称为法无我。三相即遍计所执相、依他起相及圆成实相。其中遍计所执相即是自性或差别的名言安立，于缘起无自性如幻显现上，执著种种事物而强加安立具能取所取的诸法。
其中自性即是色、受、想、行、识等。差别即是色是常、色是无常、色是杂染、色是清净等。

། གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་རང་མི་འབྱུང་གི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གཞན་གྱི་དབང་གིས་འབྱུང་བས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། ཕྱི་ནང་གི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་བྱ་མོད་ཀྱི། དངོས་སུ་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་སྔ་མ་སྔ་མ་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཕྱི་མ ཕྱི་མ་འབྱུང་བ་ལ་བྱའོ།།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་དང་ལམ་མོ། །དེ་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་འདུས་མ་བྱས་པ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ་ལམ་གྱི་དམིགས་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་དྲི་མ་ མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་གནས་གྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་དེ།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་དག་ནས་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་དང་བྲལ་བ་འདུས་བྱས་ཀྱི་གནོད་པ་མེད་པ་སྟེ། ལམ་གྱིས་ཐོབ་པར་བྱ་བའོ། །འདི་གཉིས་ནི་འདུས་མ་བྱས་པ་སྟེ། མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་ གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལམ་ནི་འདུས་བྱས་ཏེ་དེས་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །མདོར་ན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྟོབས་དང་། ཡང་ དག་པར་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞིང་།དེ་རྟོགས་པ་གོམས་པར་བྱས་པ་ཡང་དག་པར་གྲུབ་པས་ཀྱང་། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ནི་རྒྱུ་དང་བཅས། རྐྱེན་དང་བཅས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་མེད། རྐྱེན་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕྱི་དང་ནང་གིའོ། །ཕྱིའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲེལ་པ་དང་། རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བའོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་བ་ནི་ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་འབྱུང་བ་ནས། མེ་ཏོག་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བའི་བར་དུའོ། །རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བ་ནི་ཁམས་དྲུག་འདུས་པ་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་སྟེ། སའི་ཁམས་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་དང་། ནམ་མཁའི་ཁམས་དང་། དུས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །ནང་གི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ པར་འབྱུང་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ལུགས་སུ་འབྱུང་བ་དང་། ལུགས་སུ་མི་འབྱུང་བའོ། །ལུགས་སུ་འབྱུང་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲེལ་པ་དང་། རྐྱེན་དང་འབྲེལ་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་བ་ནི་འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེ་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤི་དང་། མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུགས་པ་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་འབའ་ཞིག་པ་འདི་འབྱུང བར་འགྱུར་བའི་བར་དུའོ།།དེ་ལ་མ་རིག་པ་ནི་ལས་ལེགས་ཉེས་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་མི་ཤེས་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་དོན་མི་ཤེས་པའོ། །འདུ་བྱེད་ནི་ལས་ལེགས་ཉེས་བྱེད་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ལས་བསྒོས་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་ཐོག་མར་མཚམས་ སྦྱོར་བའོ།།མིང་དང་གཟུགས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔར་གྱུར་པའོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་དབང་པོ་རྣམས་དོད་པའོ། །རེག་པ་ནི་གསུམ་འདུས་ནས་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ། །ཚོར་བ་ནི་རེག་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་མྱོང་བའོ། །སྲེད་པ་ནི་ཚོར་བ་ལ་ཞེན་ཅིང་མི་ངོམས་པའོ། །ལེན་པ་ནི་ སྲེད་པས་གཡེན་སྤྱོས་ནས་འཛིན་ཞིང་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བའོ།

他缘性的特征是由于不能自生而依靠其他因缘力量而生起的缘起诸法，虽然可以应用于一切内外缘起，但实际上是指前前心和心所法为依缘而后后生起。
圆成实性的特征是真如、涅槃和道。其中真如是诸法的法性，无为，远离能取所取，是道的所缘。涅槃是极其清净的真如转依相，阿赖耶识清净后远离生灭，无有有为过患，是由道所应获得。这两者是无为，因为不变故称为无变异圆成实。道是有为，由于能如实通达故称为无颠倒圆成实。
简言之，圆成实性是诸法的真如，菩萨以精进力和如理作意力而得以通达，由通达修习圆满成就，乃至无上正等正觉皆得以圆满成就。
缘起是有因有缘，非无因无缘。其有二种：外和内。外缘起又有二种：与因相关和与缘相关。其中与因相关是从种子生芽乃至从花生果。与缘相关是由六界和合而生果，即地界、水界、火界、风界、空界和时界。
内缘起也有二种：顺行和逆行。顺行又有二种：与因相关和与缘相关。其中与因相关是此有故彼生，此生故彼生，即：无明缘行等乃至生缘老死、忧、悲、苦、恼、烦乱等生起，如是唯有此苦蕴生起。
其中无明是不知善恶业及其果报，不知真实义。行是造作善恶业。识是由业熏习的阿赖耶识在生起最初结生。名色是五蕴所成。六处是诸根成熟。触是三和合而了别。受是从触所生三种感受。爱是对受贪著不足。取是由爱驱使而执著不舍。

།སྲིད་པ་ནི་ལེན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །སྐྱེ་བ་ནི་སྲིད་པ་དང་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པའོ། །རྒ་ཤི་ནི་ཕུང་པོ་སྨིན་པ་དང་ཕུང་པོ་འཇིག་པའོ། །མྱ་ངན་ནི་མི་དགའ་བའོ། །སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་ ནི་མྱ་ངན་ལས་བྱུང་བའི་ཚིག་ཏུ་སྨྲ་བའོ།།སྡུག་བསྔལ་བ་ནི་ལུས་ལ་གནོད་པའོ། །འབའ་ཞིག་པོ་ནི་བདག་གི་མེད་པའོ། །བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ནི་བྱ་བ་གཉིས་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་ཏེ་མ་རིག་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྨོངས་པར་ཡང་བྱེད་དོ། །འདུ་བྱེད་མངོན་པར་འགྲུབ་ པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ།།འདུ་བྱེད་ནི་མ་འོངས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་ཡང་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་ཉིང་མཚམས་ཀྱང་སྦྱར་རོ། །མིང་དང་གཟུགས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་འབྱིན་ཏོ། །མིང་དང་ གཟུགས་ནི་ཕན་ཚུན་སྟོན་པར་ཡང་བྱེད་དོ།།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་རང་གི་ཡུལ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ཡང་སྟོན་ཏོ། །རེག་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། །རེག་པ་ནི་དམིགས་པ་ལ་རེག་པར་ཡང་བྱེད་དོ། །ཚོར་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་ པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ།།ཚོར་བ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དང་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་ཡང་བྱེད་དོ། །སྲེད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། །སྲེད་པ་ནི་ཆགས་པར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པར་ཡང་བྱེད་དོ། །ལེན་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ ཡང་འབྱིན་ཏོ།།ལེན་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པས་འཆིང་བར་ཡང་བྱེད་དོ། །སྲིད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། །སྲིད་པ་ནི་སྲིད་པའི་རྒྱུད་གཞན་དུ་གནས་པར་ཡང་བྱེད་དོ། །སྐྱེ་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། །སྐྱེ་བ་ནི་ཕུང་པོ་འབྱུང་བར་ཡང་བྱེད་དོ། །རྒ་བ་མངོན་ པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ།།རྒ་བ་ནི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བར་ཡང་བྱེད་དོ། །འཆི་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། །འཆི་བ་ནི་འདུ་བྱེད་འཇིག་པར་ཡང་བྱེད་དོ། །ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། །ཆོས་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ནི་ཡན་ ལག་ལྔར་འགྱུར་རོ།།དང་པོ་གསུམ་ནི་འཕེན་པའི་ཡན་ལག་གོ། །དེའི་འོག་མ་བཞི་ནི་འཕངས་པའི་ཡན་ལག་གོ། །དེའི་འོག་མ་གསུམ་ནི་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཡན་ལག་གོ། །སྐྱེ་བ་ནི་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཡན་ལག་གོ། །རྒ་ཤི་ནི་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ། །ཇི་ལྟར་འཕེན་ ཞེ་ན།མ་རིག་པ་ཡོད་པས་ལེགས་ཉེས་བྱེད་ཅིང་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བག་ཆགས་བསྒོས་ནས། དེ་གསུམ་གྱིས་ནི་མར་སྐྱེ་བ་འཕངས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་ལས་དེ་བསྐུལ་ནས། ཚེ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་ལང་ཚོ་དང་ སྲོག་འཕངས་པ་འཇིག་པས་ཉེས་དམིགས་སུ་འགྱུར་རོ།།ཡང་འདི་དག་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཚེ་དང་གསུམ་འགྱུར་ཏེ། མ་རིག་པ་དང་སྲིད་པ་དང་ལེན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའོ། །འདུ་བྱེད་དང་སྲིད་པ་ནི་ལས་སོ། །ལྷག་མ་བདུན་ནི་ཚེ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །གསུམ་ལས་ གཉིས་འབྱུང་།གཉིས་ལས་བདུན་འབྱུང་། བདུན་ལས་ཀྱང་གསུམ་འབྱུང་སྟེ། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་ཅིང་ངེས་པ་མེད་པར་ཡང་འཁོར་རོ། །ཡང་དེ་དག་རབ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་གཉིས་ནི་འདས་པའོ། །བར་པ་བརྒྱད་ནི་ད་ལྟར་གྱིའོ། །ཐ་མ་གཉིས་ནི་མ་འོངས་པའོ། །དེ་ལ་མ་ རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་ནི་འདས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་ཏེ་ད་ལྟར་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ།

有为乃从取而生的有漏业。生即是与有相应的果报成就。老死即是蕴的成熟和蕴的毁坏。忧即是不悦。发出悲叹即是从忧而生的言语。苦即是身体受损。孤独即是无我。
此十二支各有两种作用：无明令众生愚痴，并产生行的成就之因。行令未来异熟成就，并产生识的成就之因。识结生相续，并产生名色的成就之因。名色互相显示，并产生六处的成就之因。六处分别显示自境，并产生触的成就之因。触令所缘相触，并产生受的成就之因。
受令领纳可意、不可意及非二者，并产生爱的成就之因。爱令于可贪之事生起贪著，并产生取的成就之因。取令烦恼系缚，并产生有的成就之因。有令相续转生他有，并产生生的成就之因。生令蕴生起，并产生老的成就之因。老令诸根变异，并产生死的成就之因。死令诸行毁坏，并产生无知相续不断之因。
此十二法成为五支：初三为能引支，其后四为所引支，其后三为能生支，生为所生支，老死为过患支。
云何能引？由有无明造作善恶，熏习业识，此三能引后世之生。尔后由爱、取、有激发，令寿命成就。其后青春与所引寿命毁坏而成过患。
复次，此等可分为业、烦恼、寿命三种：无明、爱、取是烦恼，行与有是业，其余七支是寿命，亦称为苦。从三生二，从二生七，从七又生三，如是无始无终、不定地轮回。
复次，彼等可分为三世：初二是过去，中间八是现在，最后二是未来。其中无明与行是过去的烦恼与业，为现在之因。

།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མིང་དང་གཟུགས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་རེག་པ་དང་ཚོར་བ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་འབྲས་བུའོ། །སྲེད་པ་དང་ལེན་པ་དང་སྲིད་པ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་ཏེ། མ་འོངས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་ བའོ།།སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་ནི་མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུའོ། །རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བ་ནི་ཁམས་དྲུག་འདུས་པ་ལས་ཕུང་པོ་འགྲུབ་པ་སྟེ། སའི་ཁམས་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་དང་། ནམ་མཁའི་ཁམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །དེ་ལ་སའི་ ཁམས་ནི་ལུས་ཀྱི་སྲ་བའོ།།ཆུའི་ཁམས་ནི་ལུས་སྡུད་པ་དང་གཤེར་བའོ། །མེའི་ཁམས་ནི་ལུས་ཀྱི་དྲོད་དོ། །རླུང་གི་ཁམས་ནི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བའོ། །ནམ་མཁའི་ཁམས་ནི་ལུས་ཀྱི་ནང་སྦུབས་ཡོད་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ།།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་བསྟན་པས་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་སེལ་ཏེ། རྒྱུ་ཡོད་པ་ལས་འབྱུང་ཞིང་རྟག་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཆད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། འཕོ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། རྒྱུ་ཆུང་ངུ་ལས་འབྲས་ བུ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བ་དང་།དེ་དང་འདྲ་བའི་རྒྱུད་དུ་འབྱུང་བར་སྟོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་རྟག་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འཆི་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་འགག་ལ། སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཆད་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཐ་མ་འཆི་བའི་ཆར་ གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་འགག་ལ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་སྲང་མདའི་མཐོན་དམན་བཞིན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་འཕོ་བ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གྱི་རིས་མི་འདྲ་བར་ཤི་འཕོས་ལ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་རྒྱུ་ཆུང་ངུ་ལས་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་འབྱུང་ཞེ་ན། ལས་ཆུང་ངུ་བྱས་ པ་ལས་འབྲས་བུ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་དེ་དང་འདྲ་བའི་རྒྱུད་འབྱུང་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་བྱས་པ་དེ་ལྟར་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལུགས་སུ་མི་འབྱུང་བ་ནི་འདི་འགགས་པས་འདི་འགག་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མ་རིག་པ་འགགས་པས་ འདུ་བྱེད་འགག་ཅེས་བྱ་བ་ནས་སྐྱེ་བ་འགགས་པས་རྒ་ཤི་ལ་སོགས་པ་འགག་པའི་བར་དུའོ།།མ་རིག་པ་འགགས་པས་ཅིའང་མེད་པ་འགྱུར་བའང་མ་ཡིན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་འང་མ་ཡིན་གྱི། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་འགགས་ནས། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་སུ་འགྱུར་ ཏེ།དཔེར་ན་སྨན་བཅུད་ཀྱིས་ལེན་བྱ་བ་ཟོས་ནས། ཚེ་ཐུང་བ་དང་ནད་རྣམས་མེད་པར་གྱུར་ནས། ཚེ་རིང་བ་དང་ནད་མེད་པ་རྙེད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ། མ་རིག་པ་འགགས་ཏེ་རིག་པ་བྱུང་ནས། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་གྲུབ་པ་དང་། རིག་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་ དང་།ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་སྐོང་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ནས་སར་འཕར་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཏེ། བསྒྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་མཐར་ཕྱིན་ནས། ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐའ་དག་བརྙེས་ཏེ། འཁོར་བའི་མཐའ་ཇི་ ཙམ་པར་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པའི་དོན་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་མཛད་ཅིང་།མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ལྟ་བའི་ཁྱད་པར་མཁན་པོ་ཡེ་ཤེས་སྡེས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།

识、名色、六处、触、受是现在果。
爱、取、有是现在烦恼和业，将成为未来因。
生、老死是未来果。
缘起是六界和合而成蕴，即地界、水界、火界、风界、空界、识界。
其中地界是身体的坚硬性。水界是身体的聚合和湿润性。火界是身体的暖性。风界是身体的动性。空界是身体内的空腔。识界是五识和有漏意识。
通过宣说缘起法则破除外道无因生和不相应因生的观点，说明是有因而生，非常非断，非迁移，从小因生大果，及从相似因相续而生。
何谓非常？死亡部分的诸蕴灭去，出生部分的诸蕴生起。
何谓非断？最后死亡部分的蕴灭去时，正当其时出生部分的蕴如秤杆高低般生起故。
何谓非迁移？众生类不同而死后转生他处故。
何谓从小因生大果？造作小业而感受大果报故。
何谓从相似因相续而生？如何造业即如何感受果报故。
逆观则是此灭故彼灭，即无明灭故行灭乃至生灭故老死等灭。
无明灭并非成为虚无，也非成为缘起，而是烦恼分灭已转为清净分。
譬如服用长寿药后，短寿和诸病消除而获得长寿无病。同样，无明灭而明生后，成就声闻缘觉果位，以及由智慧所生的福德、智慧二资粮圆满的差别而从菩萨地升进，于佛地圆满资粮，
一切修行圆满后获得一切圆满功德，于轮回际自然成办一切众生利益，而安住于无住涅槃。
《见之差别》由堪布智慧军造毕。

